De Blikken dominee : de achtergronden van een straatliedje (Deel 1)   Leave a comment


Recensie: De blikken dominee : een true thriller / Simon Vuyk

Iedereen kent wel één of andere versie van het liedje Ta-ra-ra-boem-di-ee. Dit liedje, dat rond 1890 in Saint Louis is ontstaan, is bijvoorbeeld nog regelmatig bij voetbalinterlands te horen, met als tekst: “Wat zijn die Russen (Ieren, Finnen, Fransen enzovoort) stil. Wat zijn die Russen stil”. Als kind zong ik het ook, maar dan met de tekst: “Tarara boemdiee, De dikke dominee, die had zijn gat verbrand, al aan de kachelrand”. Dat deze tekst oorspronkelijk verwees naar een moord, een dronken dominee en een buitenechtelijke relatie met een veel jongere vrouw had ik nooit vermoed.
In maart 1894 werd in Harlingen de 23-jarige naaister van de dominee vermoord. De dader was de dominee zelf, Johannes Barger, op dat moment 40 jaar oud. Hij is de Blikken Dominee uit de titel van het boek, en zijn daad werd op straat bezongen op de wijze van Tararaboemdiee: Tarara boemdiee, De blikken dominee, Hij schoot met kruit en lood, zijn arme naaister dood.
Barger was een carrièredominee, niet gedreven door religieuze bezieling maar door een ziekelijke zucht naar status en aanzien én jenever. Het naaistertje kwam uit een vooraanstaande middenstandsfamilie. Tijdens het proces werd bekend dat de dader en de naaister al twee jaar een verhouding met elkaar hadden.
Simon Vuyk duikt in de achtergronden van de moord en het erop volgende proces, en plaatst die in de veranderende sociale verhoudingen in de 19e-eeuwse provinciestad Harlingen. De opkomst van de arbeidersbeweging, industriële en economische ontwikkelingen, alcoholisme, het verschil tussen de arbeidersklasse en de burgerij, en de scheuringen in de Hervormde Kerk komen aan de orde. Vuyk neemt de moord op de naaister als ijkpunt, en koppelt die moord aan een in 1859 gepleegde moord door een andere inwoner uit Harlingen. De verschillende achtergronden van de moordenaars geven de maatschappelijke veranderingen weer. De enige overeenkomst tussen beide daders is alcoholmisbruik.
Dit gegeven is op zich een interessant uitgangspunt. Jammer genoeg viel de uitwerking nog al tegen. Vuyk schrijft in hele korte zinnetjes, vaak alleen maar losse woorden. Soms werkt dit. Het versterkt de voorgaande opmerking. Maar meestal werkt het niet omdat het volkomen overbodig is en dan wordt het vervelend of zelfs lachwekkend. Een voorbeeld: “Ook de domineevrouw is present. Ze bevindt zich in een aparte kamer. Gescheiden van haar man (…) De predikant – de verdachte – heeft zichzelf in korte tijd herpakt. Typisch Johan Barger. Hij neemt een hautaine houding aan. Allesbehalve terneergeslagen. Geenszins schuldbewust. Eerder zelfingenomen. Uit de hoogte. Uit de bovenklasse.”
En zo gaat het maar door, 224 pagina’s lang. Als gesproken tekst bij een tv-documentaire zou het wel kunnen, maar als leestekst is het vreselijk. Ik heb het boek wel uitgelezen, want moord, seks, alcoholmisbruik en straatliedjes zijn intrigerende onderwerpen. De procesverslagen en de achtergronden van het liedje Tararaboemdiee zijn interessant en goed overgenomen, maar de stukken tekst die Vuyk zelf heeft geschreven zijn een true crime om te lezen.

Advertenties

Reageren mag hier:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: